Misdaad is die skaduwee oor elke ras, elke klas en elke straat in Suid-Afrika

Ons gedeelde krisis

Deur Paul Roviss Khambule

Die stofstorm wat oor die wêreldverhoog gewaai het met die bewering van 'n "wit volksmoord" in Suid-Afrika het my ontstel. Nie net die doelbewuste verdraaiing nie, maar ook die stilte van baie wit Suid-Afrikaners wat weet hierdie narratief is onwaar.

Hul stilswye laat moeilike vrae ontstaan: Is dit instemming? Vrees? Uitputting?

Wat ook al die rede, dit laat die openbare ruimte weergalm met net die hardste en oneerlikste stemme. En dit is nie asof ons van 'n klein of versteekte groep praat nie. Daar is na raming 4.5 miljoen wit Suid-Afrikaners, ongeveer 7.2% tot 7.3% van ons nasionale bevolking van 63.1 miljoen, volgens Stats SA en die 2022-sensus. Met 'n gemeenskap so groot, so gewortel, en so sigbaar teenwoordig in die land se weefsel, word die afwesigheid van 'n sterk, gesamentlike weerlegging nog meer opvallend, en nog meer noodsaaklik.

As daar werklik 'n georganiseerde veldtog was om wit mense in hierdie land dood te maak, sou die tekens onmiskenbaar wees. Daar sou skares in dorpsentrums bymekaarkom, buurtwagte sou oorloop, noodplanne sou in kerksale opgestel word, en mense sou toustaan om getel te word. Dit is nie ons Suid-Afrika nie. Nie vandag nie, nie môre nie, nie oor 30 dae nie.

Die skaduwee

Ons krisis is misdaad – willekeurig en genadeloos, 'n skaduwee wat nie velkleur, inkomstegroep of straatadres nagaan voordat dit toeslaan nie.

Moeders in townships voel die angel daarvan wanneer hulle saam met hulle kinders skool toe stap, en uit instink eerder as paranoia straathoeke dophou. Boere voel dit op afgeleë plase, waar 'n gewone sonsopkoms 'n onderstroom van vrees kan dra omdat afsondering kwesbaarheid geword het. Voorstedelike gesinne leef agter tralies en elektriese heinings, en versterk hul huise nie uit weelde nie, maar uit noodsaak – hul vrede verruil vir laag op laag sekuriteit. Klein besighede dra die daaglikse koste – die inbrake, die bedreigde personeel, die afpersing, die stygende versekeringspremies, die konstante berekening van risiko net om deure oop en 'n bestaan aan die gang te hou.

Misdaad is die een krisis wat elke Suid-Afrikaanse huishouding raak, wat sy greep verskerp oor gemeenskappe wat andersins selde dieselfde ervarings sou deel. Dit is die gelykmaker waarvoor ons nooit gevra het nie en die stryd wat ons nog sukkel om gesamentlik aan te pak.

Misdaad is die skaduwee wat oor elke ras, elke klas, elke straat hang. Dít is waar ons energie moet wees – nie op ingevoerde mites wat gemaak is om vrees te voed en gemeenskappe te versplinter nie.

Maar onder die lawaai lê 'n dieper pyn: Die Reënboognasie vervaag — nie omdat dit naïef was nie, maar omdat ons opgehou het om die vlam te voed. Nasies stort nie met skouspele van vuurwerk ineen nie. Hulle vervaag in klein stiltes, gesprekke wat vermy word, en die stadige onttrekking van vertroue. Hierdie oomblik vra nie nostalgie nie, maar voorneme.

Die werk om weer "ons" te word ...

Om 'n land te herbou wat die droom waardig is wat ons eens hardop uitgespreek het, moet ons verby die gemak van bekende kringe beweeg. Ons moet die "ander" in die oë kyk: die buurman wat die geskiedenis ons geleer het om te vrees, die kollega wat ons nooit werklik verstaan het nie, die gemeenskap waarby ons verbygaan maar selde binnegaan. Ons moet nuuskierigheid bo agterdog kies. Dit is nie die werk van beleidsdokumente of politieke toesprake nie; dit is die werk van gewone mense wat keer op keer besluit om nader aan mekaar te beweeg eerder as om weg te beweeg.

Hierdie werk is stil. Dit word nie 'n neiging nie. Dit lewer nie slagspreuke of kitsoorwinnings op nie. Dit ontvou in kombuise oor gedeelde maaltye, in raadsale waar iemand 'n vraag vra wat hulle nog nooit voorheen gevra het nie, in gemeenskapsale waar mense in 'n kring sit eerder as in rye, en op sportvelde waar kinders onwetend die eenheid modelleer waarvoor volwassenes dikwels bang is. Dit brei uit deur een onbewaakte gesprek op 'n slag, gedra deur mense wat bereid is om hul skouers te laat sak, hul vrese neer te lê, en eerlik te praat – nie perfek nie, maar opreg.

Stellenbosch-inspirasie

Wanneer ek hieraan dink, keer my gedagtes terug na 2011, na 'n eenvoudige kamer in Stellenbosch, deel van die e'Bosch-erfenisprojek. Destyds het ek nie ten volle verstaan wat daar gebore is nie. Dit het klein gevoel, amper broos – soos die soort idee wat kon verdwyn as die kamer te stil word. Maar onder die beskeie begin was daar 'n polsslag, 'n helderheid, 'n visie hardnekkig genoeg om ons verskille te oorleef:

"Ken mekaar. Waardeer mekaar. Respekteer mekaar. Almal in Stellenbosch is welkom, veilig en in staat om te floreer."

Daardie woorde het my bygebly. Nie as 'n slagspreuk nie maar eerder 'n sagte profesie.

Dit herinner aan wat hierdie land kan word as ons terugkeer na die stadige, geduldige dissipline om mekaar te ken. 'n Boodskap dat nasiebou nie 'n eenmalige seremonie is nie, maar 'n daaglikse ambag – gevorm deur die gesprekke wat ons toelaat, die brûe wat ons bou, en die vrese wat ons bereid is om uit te daag.

As ons ernstig is oor die genesing van Suid-Afrika, dan moet dít – die doelbewuste beoefening van verhouding, respek en erkenning – weer die grondslag van ons toekoms word.

Ons wil 'n beter Suid-Afrika hê, maar wil ons gee wat dit van ons vereis?

Daar is 'n waarheid wat stil tussen ons hang. Baie van ons smag na 'n geneesde land, tog is net 'n paar bereid om hulle te verbind tot die stadige, dikwels ongemaklike werk wat genesing vereis. Ons word aangetrek deur die skoonheid van eenheid, maar huiwer wanneer dit ons vra om kwesbaar te wees. Ons prys samehorigheid in ons toesprake en slagspreuke, tog steek ons selde die diep grense oor wat die geskiedenis in ons landskap gebeitel het. En in die gapings waar ware menslike verbinding moet groei, skiet wanvoorstellings wortel – insluitend die volhardende mite van "wit volksmoord" – en versprei met gemak.

Die pad vorentoe ...

Suid-Afrika is nie 'n land op die rand nie; dit is 'n land wat sy mense roep om die oomblik aan te gryp. Dit vra meer van ons – dieper eerlikheid, meer geduld, groter moed, en 'n bereidwilligheid om in ongemak te sit ter wille van 'n gedeelde toekoms.

Geen buitelandse politikus sal herstel wat ons verwaarloos nie. Geen mite sal ons red nie. Geen stilte sal ons beskerm nie.

Slegs doelbewuste, daaglikse menslike voorneme kan ons nader trek aan die Suid-Afrika wat ons nog glo moontlik is.

Onlangse gebeure herinner ons dat die wêreld kyk hoe ons ons interne breuke bestuur. Selfs die president van Amerika en sy afvaardiging het verlede jaar gekies om die G20-beraad wat in Suid-Afrika gehou is, te boikot — 'n simboliese teken dat ons onopgeloste spanning in globale gange weergalm. As ons nie ons storie opeis en ons toekoms saam vorm nie, sal ander dit gretig vir ons definieer.

Dit is die houding wat vereis word – konsekwent, doelgerig, moedig – as ons 'n Suid-Afrika wil bou wat gedeeld, veilig en outentiek ons s'n voel.

Suid-Afrika was nog altyd 'n plek van verstommende moontlikheid. Maar moontlikheid sonder inspanning vervaag tot nostalgie.

Kom ons kies die inspanning. Kom ons kies mekaar. Kom ons bou – met bedoeling, met moed, en saam.

• Paul Roviss Khambule is 'n Stellenbosch-gebaseerde sosiale entrepreneur, gemeenskapsaktivis, hoofbedryfsbestuurder van die Imbadu Cooperatives Group en medestigter by IMBILA Strategic Services, Lokxion Foundation. Hy het studeer aan die Skool vir Openbare Leierskap aan die Universiteit Stellenbosch.

Die Einde. 🇿🇦 🌱

.